ادعیه اسلامی، دریایی از معارف بلند است که از زبان معصومین(ع) در این قالب بیان شده است. برای کسانی که در پی ارتقای سطح خواسته های خویش از پیشگاه خدای متعالند، مناسب است که در مضمون دعاها دقت بیشتری کنند.

۱ـ آمرزش خواهی

ماه رمضان طبق روایات بسیار و ادعیه، ماه آمرزش و مغفرت الهی است. به تناسب همین معنا بخش عمده ای از خواسته های ما در دعاها، طلب آمرزش از درگاه خداوند است و این که از گناهان درگذرد و مبادا این ماه سپری شود و هم چنان بار گناهانِ نابخشوده برگردن ما سنگینی کند. از دعاهای هر شب این است: «اَعوذُ بجلال وجهک الکریم اَن ینقضی عنّی شهر رمضان...» این مضمون در بسیاری از دعاها و مناجات های این ماه دیده می شود و راستی هم بدون آن، انسان از برکات این ماه محروم می ماند.

2-حج و زیارت خانه خدا

انجام حج و اعمال مناسک آن و تعظیم شعائر، زمینه ای برای شمول مغفرتِ الهی است. در دعاهای متعدد این ماه، توفیق زیارت خانه خدا و حرم پیامبر خواسته شده است و چون شب های قدر طبق خواسته ها و عمل های ما و مشیت الهی، شب های تعیین سرنوشت و مقدّرات است، با اصرار از خدا خواسته شده که در مقدّرات حتمی این ماه، نام مان را جزء زائران بیت الله الحرام ثبت کند. در دعای هر شب است: «... و أنْ تَجْعَلَ لی فی عامی هذا إلی بَیتِکَ الحرامِ سَبیلاً حِجَّهً مَبروره ...».

در دعای هر شب است(پس از دعای افتتاح): «... أن تَکْتُبَنی مِن حُجّاج بَیتکَ الحرامِ المَبرورُ حَجُّهم ...».

در اعمال شب نوزدهم است: «اَللّهمَ اجْعَل فیما تَقْضی و تقدّرُ مِن الأمرِ المَحْتومِ ...».

و موارد متعدد دیگر از جمله دعای پس از افتتاح.

۳ـ شهادت طلبی

از ارزش های مهم مکتبی، شهادت طلبی و آرزوی کشته شدن در راه خداست. امیرالمؤمنین(ع) هم سال ها در انتظار فوز شهادت بود. شهادت طلبی مرحله والای وارستگی از تعلّقات دنیوی و دل بستگی به آخرت است. در اعمال مشترکه ماه رمضان از جمله در دعایی این خواسته مطرح است: «أسئَلَک أن تَجْعَلَ وَفاتی قَتلاً فی سبیلک تَحتَ رایهِ نبیک مَعَ اولیائِک ...». از جمله در دعای دوازدهم از اعمال شب های ماه رمضان بعد از دعای افتتاح می خوانیم: «وَقَتْلاً فی سَبیلِکَ فَوِفِّق لَنا»

 

 

 

۴ـ نجات از دوزخ و ورود به بهشت

در آخرت، سرانجامِ همه انسان ها روشن می شود. برنده کسی است که با اعمالش، یا با برخورداری از غفران الهی از عذاب نجات یابد و بهشتی شود. درخواست نجات از جهنّم و برائت از آتش و هم چنین ورود به بهشت و برخورداری از انواع نعمت های الهی، از خواسته های دیگر مطرح در دعاهای این ماه است. از جمله در دعای پس از افتتاح می خوانیم: «و من ثمار مِنَ النّارِ فاکتُبْ لَنا وَ فی جَهنَّم فلا تَغُلَّنا...». در دعای پس از ابوحمزه ثمالی هم(یا عُدَّتی فی شِدَّتی...) این مضامین مطرح است.

۵ـ نعمت های دنیوی

اسلام، هم دنیای انسان را تأمین می کند و هم سعادت اخروی او را. در دعاهای این ماه، هم خواسته های معنوی و نیازهای اخروی مطرح است و هم خواسته های دنیوی و مادّی. و این جامعیت اسلام را می رساند. در دعای هر روز ماه«اللّهم اَدْخِل علی أهلِ القبور...» از جمله خواسته های ما بی نیازی فقیران، سیری گرسنگان، پوشش بی جامگان، ادای قرض بدهکاران، گشایش برای گرفتاران، بازگشت غریبان، آزادی اسیران، اصلاح امور و شفای بیماری ها مطرح است. در دعای شب بیست و سوم نیز، در کنار حج و زیارت، طول عمر و وسعت رزق خواسته شده است: «وَاجْعَل فیما تقضی و تُقّدر اَن تُطیلَ عُمری، تُوسِّعَ علی فی رِزقی». طول عمر در طاعت الهی و وسعت رزق از راه حلال، از بهترین خواسته های بندگان است.

6- اوصاف خدا و درس توحید

این محور نه به عنوان یک خواسته، بلکه به صورت توجّه دادن به اوصاف خداوند، در بیشتر دعاهای این ماه مطرح است. و درس توحید را از ادعیه منقوله می توان آموخت. دعای جوشن کبیر، سراسر نام های پروردگار و اوصاف اوست. دعای افتتاح، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای سحرهای ماه رمضان«اللهُ إنّی اَسْئَلُکَ مِنْ بَهائِکَ...»، «الهی لا تُؤدِّبنْی بِعُقُوبَتِک...»، دعای ششم از اعمال هر شب و روز ماه«یا ذَا الّذی کانَ قبلَ کُلِّ شیء...»، دعای هر روز و بعد از هر نماز«یا علی یا عظیم...» و ده ها دعای دیگر، همه مبین اوصاف خداست و این که او را چگونه باید بشناسیم هم چنین تسبیحات صدگانه پروردگار(دعایی با ده بخش که هر کدام حاوی ده بار«سبحانَ» است) از جمله ادعیه ای است که صفات خدا را می شناساند.

۷ـ اهل بیت عصمت(ع)

محور دیگری که در دعاها مطرح است توجه دادن به مقام، فضیلت، جایگاه و نقش ائمه و عترت پیامبر(ص) است. یاد کرد پیوسته و همه روزه آنان، نوعی تجدید عهد با «ولایت» و پیوند با«اهل بیت» است. در دعای افتتاح یکایک معصومین یاد می شوند. و نیز در عمل سوم از اعمال روزه های ماه رمضان، یک به یک با القاب و مشخّصات و ویژگی های ائمه اطهار نام برده شده است. این بخش از ادعیه نیز، تقویت کننده مبانی اعتقادی امامت و ولایت را تحکیم می کند و پیوند روحی با آنان را استوارتر می سازد.

 

۸ـ نزول قرآن

ماه رمضان، ماه نزول قرآن است. به ویژه شب قدر که به تصریح سوره قدر در این شب، قرآن نازل شده است. در دعاها نیز به این مضمون اشاره شده تا بندگان الهی به فضیلت ماه و وظایف عبادی در تلاوت کلام خدا بیشتر توجه کنند. در دعای«یا علی یا عظیم» آمده است: «الّذی أنزلتَ فیهِ القرآن ...». در دعای هر روز آمده است: «اللّهم هذا شهرُ رمضان الّذی أنزلتَ فیه القرآن...». در چندین دعای شب اول رمضان، در دعای قرآن بر سر گرفتن در شب های قدر«اَسْئَلُکَ بِکِتابِکَ المُنْزَل فیه» و موارد دیگر به این حقیقت اشاره شده است. باشد که مؤمنان، با قرآن بیشتر مأنوس باشند و از فیض تلاوت و تدبّر بهره مند شوند.

 

●مضامین دعای افتتاح

از آن جا که بیش از دعاهای دیگر،خواندن دعای افتتاح در این ماه متداول است، مناسب است که محتوای این دعا برای مردم تشریح شود. با یک نگاه اجمالی می بینیم که سرفصل های مهم و مضامین عمده این دعا این هاست:

۱. صفات متعالی خداوند، درس توحید و معارف اعتقادی؛

 ۲. بیان نعمت ها و بزرگواری ها و کرامت های الهی در حق انسان و خطاپوشی او (عبودیت)؛

۳. صلوات بر چهارده معصوم(پیوند ولایی با اهل بیت)؛

۴. دعا برای ظهور امام زمان و تشکیل دولت کریمه(بینش سیاسی شیعه)؛

۵. جایگاه و نقش رهبری و ولایت در جامعه«اللهم به شَعْثَنا ... تا«اله الحق آمین»؛

۶. شکوه به درگاه خدا و التجا برای فرج امام زمان(عج)(بحث انتظار و آینده).

●مضامین دعاهای روزانه

از جمله دعاهای متداول که همه جا در ایام ماه رمضان و پس از نمازها چه به صورت فردی یا گروهی خواسته می شود، دعاهایی است که برای هر روز از این ماه نقل شده است. تشریح مفاهیم هر یک از این دعاها در یک برنامه روزانه می تواند سودمند باشد؛ هم موضوعاتی مفید و اخلاقی است، هم کمک می کند که دعا خوانان، با توجه بیشتر بدانند که از خداوند چه می خواهند.

دعای روز اول: نماز و روزه راستین و واقعی، بیداری از غفلت، بخشایش جرم.

دعای روز دوم: خشم و رضای خدا، قرائت قرآن و تدبّر در آن.

دعای روز سوم: ذهن باز و حق جو، دوری از سفاهت و تزویر، برخورداری از نیکی ها.

دعای روز چهارم: اقامه امر خدا، یاد خدا و ذکر، شکر نعمت ها، ستّار بودن خدا.

دعای روز پنجم: استغفار و توبه، عبد صالح، اولیای الهی.

دعای روز ششم: گناه، انتقام الهی از مجرمان، دوری از موجبات خشم خدا.

دعای روز هفتم: امداد الهی برای عبادت، یاد مداوم خدا، توفیق الهی.

دعای روز هشتم: یتیم نوازی، اطعام و رسیدگی به محرومان، سلام، همنشینی با خوبان.

دعای روز نهم: در کمین فرصت های کمیاب، زندگی برهانی و عقلانی، تلاش در مسیر رضایت الهی.

دعای روز دهم: مفهوم توکّل، فوز و کامیابی، قرب به خدا در سایه بندگی.

دعای روز یازدهم: روحیه احسان و نیکوکاری، پرهیز از گناه و توجه به زشتی آن، سرانجام گنهکاران جهنم است.

دعای روز دوازدهم: پوشش و ستر الهی، قناعت و کفاف، عدالت و انصاف، ایمنی از عواقب گناه.

دعای روز سیزدهم: پاکی از گناه، صبر و مقاومت در برابر مشکلات، تقوا و هم نشینی با صالحان.

دعای روز چهاردهم: گناه و توبه، ایمنی از بلاهای الهی، آفت شناسی، عزت در سایه بندگی.

دعای روز پانزدهم: خشوع در طاعت، شرح صدر و ظرفیت داشتن، خدا تکیه گاه بندگان.

 دعای روز شانزدهم: همنشینی با نیکان و بدان و تأثیر مجالست، آسایش در خانه آخرت.

دعای روز هفدهم: عمل صالح، خواسته ها و آرزوها، علم الهی به ضمیر انسان و نیات او.

دعای روز هجدهم: سحرخیزی و برکات آن، نورانیت دل، در خدمتِ خدا بودن.

دعای روز نوزدهم: مفهوم برکت، برکات این ماه، انجام کار خیر، ملاک کارها قبولی خداست.

دعای روز بیستم: اعمال صالح درهای بهشت است، گناه از دروازه جهنم است، تلاوت و انس با قرآن، آرامش در

سایه ایمان.

دعای روز بیست و یکم: کسب رضای الهی، نجات از سلطه شیطان و نفس امّاره، در طلب بهشت بودن.

 دعای روز بیست و دوم: تفضّلات الهی، برکات این ماه، کار برای رضای خدا، بهشت پاداش خالصان.

دعای روز بیست و سوم: توبه از گناهان، پاکی از رذایل اخلاقی، ریشه درونی تقوا.

دعای روز بیست و چهارم: شناخت رضای الهی، پرهیز از موجبات غضب الهی، طاعت و ترک گناه با توفیق

خداست.

دعای روز بیست و پنجم: نفس محبت در سازندگی، محبوب ها چه کسانیاند؟ ولایت و برائت«تولاّ و تبرّا»، الگوگیری از پیامبر.

دعای روز بیست و ششم: تلاش های ثمربخش، تلاش برای آمرزش گناهان، ملاک در عمل قبولی آن است، عیب پوشی.

دعای روز بیست و هفتم: مفهوم شب قدر و سرنوشت، نقش اراده انسان در خودسازی، مهم ترین خواسته بخشایش گناهان است.

دعای روز بیست و هشتم: عمل به مستحبات، رسیدن به خواسته ها، توسل، التماس به درگاه خدا.

دعای روز بیست و نهم: برخورداری از رحمت واسعه الهی، توفیق خدا برای ترک گناه، تهمت و بهتان.

دعای روز سیم: قبولی اعمال، پایانِ خوبِ کارها، رضای خدا و رسول، توسل و پیوند با آن پیامبر.

مضامین یاد شده در دعاهای هر روز را می توان به کمک روایات دیگر یا آیات قرآن و آمیخته به حکایات و تمثیل ها بیان کرد تا خسته نشوند و در دل ها بیشتر اثر بگذارد.

در بحث دعا می توان به مباحث زیر هم پرداخت: نقش دعا و نیایش در زندگی ـ پیوند با خدا و توبه از گناه ـ شرایط استجابت دعا و موانع آن ـ چه بخواهیم و چگونه بخواهیم (آداب دعا) ـ توصیه ائمه به دعا و آن چه نقل شده است(ادعیه مأثوره).

 

 

 

نوشته شده در چهارشنبه ٢٠ امرداد ۱۳۸٩ساعت ۱٠:٥٤ ‎ب.ظ توسط گفتگوی عشق نظرات () |